İngiliz edebiyat eleştirmeni ve filozof Terry Eagleton, modern dünyanın kalbine adeta bir mil çeken şu sarsıcı tespiti yapar:

Tanrı’nın Defin Merasimi ve "Beşer" Kalan İnsan

​İngiliz edebiyat eleştirmeni ve filozof Terry Eagleton, modern dünyanın kalbine adeta bir mil çeken şu sarsıcı tespiti yapar:
​"Tanrı'nın defin merasimine katıldılar; şehre döndüklerinde insanlıklarını da gömdüklerini fark ettiler. Aklın denetleyemediği isteklerine göre yaşayan birer beşere dönüştüklerini gördüler. Birbirini zevkle sömüren, öldürmek için silah geliştiren..."

​Bu cümle, aydınlanma çağrısıyla birlikte insanın akıl adına tahtından indirdiği, hayatın merkezinden kovduğu aşkın hakikatin ardından geriye kalan manevi enkazı özetler. Modernite, insanı göklerin otoritesinden kurtararak ona sınırsız bir özgürlük vadetti. Ancak bu "özgürleşme" vaadi, paradoksal bir şekilde insanı kendi içgüdülerinin, piyasa çarklarının ve bitmek bilmeyen arzularının kölesi haline getirdi.

​Mezarlıktan Şehre: Tüketim Mabedine Dönüşen Metropoller
​Tanrı’nın defin merasimi, sadece ilahi olanın değil; insanın sınırlarını çizen evrensel ahlaki referansların, vicdanın ve diğerkâmlığın da gömüldüğü bir törendi. O mezarlıktan elleri boş dönenler, şehri bir erdem alanı olmaktan çıkarıp bir "tüketim pazarına" dönüştürdüler.

​Bugün metropollerimize baktığımızda Eagleton’un haklılığını her köşede görüyoruz. Algoritmaların yönettiği, her şeyin anlık hazlar üzerine kurulduğu, "istiyorum o halde haklıyım" bencilliğinin tırmandığı bir düzlemde birey; hakikat arayışından vazgeçmiş, sadece tükettiği kadar var olabilen bir arzu makinesine dönüştü. "İnsan" olma vasfı, biyolojik dürtülerle hareket eden sıradan bir "beşere" indirgendi.

​Araçsal Aklın Karanlığı: Zevk, Sömürü ve Silahlaşma
​Eagleton’un sözlerinin en acımasız ve prophetic (kehanet içeren) yönü, düşüşün küresel boyutuna ışık tutmasıdır: “Birbirini zevkle sömüren, öldürmek için silah geliştiren...”
​İşte modern aklın en büyük trajedisi buradadır: Araçsal akıl. İnsan aklı artık hayatı anlamlandırmak, hakikati bulmak veya adil bir dünya kurmak için değil; doğayı tahakküm altına almak, başkalarını acımasızca sömürmek ve en önemlisi daha sofistike yok etme biçimleri geliştirmek için çalışıyor.
​Bugün yapay zekâ algoritmalarıyla insanları zihinsel olarak manipüle eden sosyal medya düzenleri, küresel sömürü zincirleri ve laboratuvarlarda üretilen yeni nesil kıyım makineleri başka nasıl açıklanabilir? Medeniyetin o ince, zarif cilası; kriz anlarında ya da çıkar çatışmalarında bir anda dökülüveriyor. Zevk için sömüren ile öldürmek için silah geliştiren zihniyet, aslında aynı madalyonun iki yüzüdür.

​Şimdi Ne Yapmalı?
​Tanrı’nın defin merasimi çoktan yapıldı; fakat mezarlıktan şehre dönen insanın hâlâ bir çıkış yolu var. Bu çıkış, körü körüne tapınılan o bencil benliğin, teknolojinin sunduğu sanal konforun ve sınırsızlık yanılsamasının sorgulanmasından geçiyor.
​İnsan, yalnızca arzularından ibaret bir beşer olmadığını, sınırları ve varoluşsal bir sorumluluğu olduğunu hatarlamadığı sürece; kendi elleriyle kazdığı o modern mezarda kaybolmaya mahkûmdur. Şehre insan olarak dönmenin tek yolu ise, yitirdiğimiz o aşkın ve ahlaki pusulayı yeniden kuşanmaktır.